ભારતીય સિવિલ સેવાઓ પૈકી આઇ.એ.એસ.,આઇ.પી.એસ.,આઇ.એફ.એસ.ને અખિલ ભારતીય સેવાઓ તરીકે ઓળખવામા આવે છે. ભારત દેશ એક સમવાયતંત્રી દેશ છે.એટલે કે તેમાં બે સરકારો છે.સંઘની સરકાર અને રાજ્યની સરકાર.આ બન્ને સરકારો પોતપોતાની જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરવા પોતાના અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની નિમણુક કરે છે.આમ બન્ને સરકારો પાસે અલાયદુ મહેકમ છે.જેને તેઓ પરીક્ષા યોજી સ્વાયત્ત રીતે ભરતી કરે છે.
તાલીમ આપે છે અને જે-તે કામગીરી/ઉત્તરદાયિત્વ સાંેપે છે.પણ ભારતમાં માત્ર ત્રણ સેવાઓ એવી છે કે જે કેંદ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકાર એમ બન્ને સરકારોને સેવા પ્રદાન કરવાની તક પ્રાપ્ત કરે છે.આથી તેને ‘ઓલ ઇંડિયા સર્વિસ’ કહે છે.દરેક ‘ઓલ ઇંડિયા સર્વિસ’ના અધિકારીને કોઇ એક ‘સ્ટેટકેડર’ ફાળવવામાં આવે છે.
તે પોતાની સમગ્ર કારકિર્દી દરમિયાન તે રાજ્યમા વિવિધ પોસ્ટ પર ફરજ બજાવી શકે છે.અને પ્રતિનિયુક્તિ (ડેપ્યુટેશન) અંતર્ગત કેંદ્ર સરકારમાં ચોક્કસ કાર્યકાળ માટે ફરજ બજાવી શકે.યુપીએસસી પરીક્ષા પાસ કર્યા બાદ પોતાના પસંદગીના રાજ્યની કેડર મેળવવા દરેક પ્રોબેશનર અધિકારીની મહેચ્છા હોય છે.આ પ્રોબેશનર્સને જે-તે રાજ્યોની કેડરની ફાળવણી માટે સરકારની કેડરપોલીસી કેવી છે તે સમજવાનો પ્રયત્ન કરીયે.
આ માટે ૨૦૧૭થી અમલી વર્તમાન કેડરપોલીસી હેઠળ દેશને ૫ ઝોનમાં વહેંચવામાં આવેલ છે.ઝોન ૧માં ઉત્તર ભારત ઝોન ૨માં પૂર્વ ભારત ઝોન ૩મા પશ્ચિમ ભારત,ઝોન ૪માં ઉત્તર-પૂર્વ ભારત અને ઝોન ૫માં દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોની કેડરનો સમાવેશ કરવામાં આવેલ છે.પ્રત્યેક કેંડિડેટ જ્યારે યુપીએસસી પ્રિલિમ કસોટી પાસ થાય ત્યારબાદ ડિટેઇલએપ્લીકેશનફોર્મમાં તેની પાસે પ્રેફરંસનુ લિસ્ટ માંગવામા આવે છે.જેમા તેણે ઝોનની પ્રાયોરિટી અને પ્રત્યેક ઝોનમા રાજ્યો-કેડરની પ્રાયોરિટી ભરવાની હોય છે. સૌથી પહેલા ઝોનનો પ્રેફરંસ આપવાનો હોય છે.પ્રત્યેક ઝોનમાં રાજ્યોને પસંદગી ક્રમ ત્યારબાદ આપવાનો હોય છે.દરેક ઉમેદવારને પોતાના ઘરની પાસે રહીને જોબ કરવુ વધુ સગવડભર્યુ પડે આથી પોતાના રાજ્યની કેડર=હોમ કેડરને મોટાભાગે સૌ પ્રથમ પ્રાયોરિટી આપતા હોય છે.પ્રથમ પસંદગીના ઝોનમાં પ્રથમ પસંદગીનુ રાજ્ય એ હોમ સ્ટેટની કેડર હોય છે.
જેમ કે ગુજરાતમાંથી યુપીએસસી આપનાર ઉમેદવાર પશ્ચીમ ભારતમાંથી આવે છે આથી તેના માટે ઝોન-૩ પ્રથમ પસંદગી હોય તે સાધારણ બાબત છે.ઝોન-૩માં છત્તિસગઢ, ગુજરાત,મહારાષ્ટ્ર અને મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યો છે.,આ રાજ્યો પૈકી ગુજરાત હોમ કેડર હોઇ પ્રથમ પ્રેફરંસ તેને મળે.ત્યારબાદ દ્વિતીય ક્રમે મહારાષ્ટ્ર,ત્રીજા ક્રમે મધ્ય પ્રદેશ અને છ્ત્તિસગઢ સૌથી દૂર હોઇ તેને ચોથા ક્રમે મોટાભાગે પસંદ કરવામા આવે છે.
આમ, દરેક ઝોન અને તેમાના રાજ્યોને પ્રેફરંસ આપવાનો હોય છે.ઓનલાઇન સિસ્ટમમાં પ્રત્યેક ઝોનમાં પ્રથમ પ્રાયોરિટીના રાજ્યોની સૂચિ પસંદ કર્યા બાદ પ્રત્યેક ઝોનમાં દ્વિતિય પ્રાયોરિટીની કેડર પસંદ થઇ શકે છે.ત્યારબાદ પ્રત્યેક ઝોનમાં તૃતીય પસંદગીના રાજ્યો પસંદ કરી શકાય છે.પણ એક ઝોનમા દરેક રાજ્યોને પ્રાયોરિટી આપી ત્યારબાદ બીજા ઝોનમાં જઇ શકાતુ નથી.
જો ક્રંેડિડેટ કોઇ રાજ્ય કે ઝોનને પ્રેફરંસ આપ્યા વગર ખાલી રાખવા માંગે તો તે પણ રાખી ફોર્મ સબમિટ કરી શકે છે.પ્રથમ પ્રાયોરિટીમાં હોમ સ્ટેટ સીવાયનુ સ્ટેટ પસંદ કરવા માંગે તો તે પણ પસંદ કરી શકે છે.અહિ, નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે ડિટેઇલ એપ્લીકેશનફોર્મમાં આપેલ સર્વિસ પ્રાયોરીટી કે કેડરપ્રાયોરીટી ત્યારબાદ બદલી શકાતી નથી.મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ જ્યારે સિવિલ સર્વિસની તૈયારી શરૂ કરે છે ત્યારે તેમને આઇ.એ.એસ., કે આઇ.પી.એસ. એવી એકાદ-બે પ્રખ્યાત સેવાઓનો જ પરિચય હોય છે.
કલેક્ટર કે એસ.પી.ના પાવરથીઅંજાઇને તૈયારી શરૂ કરનાર સરેરાશ ઉમેદવાર બીજી સર્વિસ વિશે કે કેડર એલોકેશનની આટીઘૂંટીથી પરીચિત હોતો નથી.આથી પ્રિલિમ પરીક્ષા પાસ થયા બાદ ભરવાનુ ડિ.એ.એફ. પુરી જાણકારી વગર ભરે છે અને તેમા ભુલો કરી બેસે છે ત્યારે તેના રેંક પ્રમાણે મળવાપાત્ર શ્રેષ્ઠ રાજ્ય કે સર્વિસ ઘુમાવી બેસે છે.
