અમદાવાદ, તા. 21 માર્ચ 2022 સોમવાર : તાજેતરમાં,જળવાયુ પરિવર્તન પર એક નવો IPCC રિપોર્ટ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો,જેમાં ભારત પ્રત્યે ચિંતાજનક સ્થિતિને હાઇલાઇટ કરવામાં આવી છે. રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જો કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કરવામાં નહીં આવે તો ટૂંક સમયમાં ભારત રહેવાલાયક નહીં રહે કારણ કે દેશની ધરતી ‘હીટ વેવ’થી ગરમ થઈ જશે.
જો આપણે ગ્રીન કવરનુ ધોવાણ ચાલુ રાખીશું અને આપણા શહેરને કોંક્રીટ અને ડામરથી ઢાંકવાનું ચાલુ રાખીશું તો અમદાવાદની જમીનની 70% સપાટી 2030 સુધીમાં 45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી વધશે.
ગરમીમાં વધારો માત્ર સપાટીને જ નહીં પરંતુ ઉનાળા દરમિયાન શહેરની આસપાસના તાપમાનમાં પણ પ્રગટ થશે. IIT રૂરકી અને નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ એડવાન્સ્ડ સ્ટડીઝ બેંગલુરુના પૃથ્વી વિજ્ઞાનના સંશોધકો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા અભ્યાસના આ ચિંતાજનક તારણો છે.
આજે જ્યારે પારો 41 ડિગ્રી સેલ્સિયસ પર હોય છે ત્યારે આપણે ડાઉન અનુભવીએ છીએ.તેથી શિયાળાની કલ્પના કરો જ્યારે શહેરની સપાટી અને વાતાવરણનો 40% હિસ્સો 35 °C ગરમીથી ધડાકો થાય છે. તે અભ્યાસનું પ્રક્ષેપણ છે.
સંશોધકોએ સરખેજ,શિલજ,સોલા,ચાંદખેડા,મોટેરા,ત્રાગડ,અમિયાપુર,ઓગણજ અને સાબરમતીના વિસ્તારો જેવા વિસ્તારોનો હીટ મેપ તૈયાર કર્યો હતો.આ સ્થળોએ સંશોધકોએ જણાવ્યું હતું કે તાપમાન 45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી શકે છે.ગોતા,જગતપુર અને આંબલી જેવા વિસ્તારોમાં તાપમાન 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી જશે.શહેરના પશ્ચિમ વિસ્તારોમાં અન્ય કેટલાક સ્થળોએ પણ આવું જ હશે.
નદીની પૂર્વમાં,એરપોર્ટ વિસ્તાર,હાંસોલ,શાવડી,પીપળજ,નારોલ ગામ,વટવા,ઈસનપુર,મણિનગર,બહેરામપુરા,કેલિકો મિલ્સ વિસ્તાર,ખોડિયારનગર,ઈન્દિરા નગર અને લાંભાએ 45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી તાપમાન સહન કરવું પડશે.2020માં ઉપર સૂચિબદ્ધ મોટાભાગના સ્થળોએ ઉનાળા દરમિયાન સરેરાશ આસપાસનું તાપમાન 35°C અને 40°C ની વચ્ચે રહેતું હતું.
સંશોધકોએ જણાવ્યું હતું કે અમારા તારણો 2025 અને 2030 સુધીમાં અમદાવાદમાં લગભગ 5.77% અને 13.08% જેટલા બિલ્ટ-અપ અથવા બાંધવામાં આવેલા વિસ્તારમાં વધારાનું સૂચન કરે છે.આનાથી બે વર્ષ માટે અનુક્રમે લગભગ 4.15% અને 12.54% ના પાકની જમીનના વિસ્તારની કપાત થઈ શકે છે.
સંશોધકો IIT- રુરકીના પીર મોહમ્મદ,અજંતા ગોસ્વામી અને સાર્થક ચૌહાણ તેમજ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એડવાન્સ સ્ટડીઝના શૈલેષ નાયક છે.
સંશોધકોએ જણાવ્યું હતું કે અભ્યાસ કરાયેલા વિસ્તારોમાં અતિશય શહેરી વૃદ્ધિ જમીનની સપાટીના તાપમાન (LST) માં એકંદરે વધારો કરશે જે 45 °C ના ચિહ્નનો પણ ભંગ કરી શકે છે.સંશોધકોએ આર્ટિફિશિયલ ન્યુરલ નેટવર્ક ANN આધારિત સેલ્યુલર ઓટોમેટા (CA) મોડલનો ઉપયોગ 2030 માટે LULC (લેન્ડ યુઝ/લેન્ડ કવર) અને આસપાસના તાપમાનની આગાહી કરવા માટે કર્યો હતો.તેઓએ જણાવ્યું હતું કે મોડલની ચોકસાઈ 89.2% છે.
નાયક અને મોહમ્મદના જણાવ્યા મુજબ ભવિષ્યમાં અર્બન હીટ આઇલેન્ડ UHI ની ઘટનાને ઘટાડવા માટે ગ્રીન સ્પેસ એરિયામાં વધારો અને અભેદ્ય સપાટીઓથી દૂર રહેવાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે.
સંશોધકોએ કહ્યું સંશોધનનું પરિણામ નજીકના ભવિષ્યમાં શહેરી ગરમી ટાપુ સંબંધિત શમન વ્યૂહ રચનાઓ ઘડતી વખતે શહેરી આયોજકો અને નીતિ નિર્માતાઓને મદદ કરી શકે છે.
સંશોધકોએ 2010થી ઉત્પાદિત લેન્ડસેટ પૃથ્વી અવલોકન ઉપગ્રહોના ડેટાની શ્રેણીનું પૃથ્થકરણ કર્યું હતું અને તારણ કાઢ્યું હતું કે અમદાવાદ જેવા ગાઢ શહેરી કેન્દ્રો મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારના કેટલાક ક્લસ્ટરોમાં LULC માં પ્રચંડ પરિવર્તન જોઈ રહ્યા છે.આ LST વધારો તરફ દોરી રહ્યું છે.જે બદલામાં સમગ્ર શહેરમાં UHI ઘટનાને વધુ તીવ્ર બનાવી રહ્યું છે.
