ભ્રમમાં ન રહો, ઇન્દિરા ગાંધીએ રાજકીય લાભ માટે બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કર્યું હતું

જ્યારે ઈન્દિરા ગાંધી ભારતના વડાપ્રધાન હતા ત્યારે દેશમાં ઈમરજન્સી લાદવામાં આવી હતી.આજે પણ એ ઈમરજન્સીના કાળા દિવસોની ચર્ચા સમયાંતરે થાય છે.પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ઈન્દિરા ગાંધીના વડાપ્રધાન તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન બીજી ઘણી એવી ઘટનાઓ બની હતી જેના વિશે ખુલીને વાત કરવામાં આવતી નથી પરંતુ તે ઘટનાઓની અસર આજે પણ દેશ પર છે.બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ એ સમાન ઘટનાઓમાંથી એક છે અથવા કહો કે ઇન્દિરા ગાંધીના સમાન કૃત્યોમાંથી એક છે.

ઈન્દિરા ગાંધીના એક પગલાએ બધું બગાડી નાખ્યું!

જ્યાં કેટલાક લોકો માનતા હતા કે ઈન્દિરા ગાંધીના આ પગલાથી ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને વેગ મળશે અને તે આગળ વધશે પરંતુ આવું કંઈ થયું નથી.તેનાથી વિપરિત ભારત જે પ્રકારની પ્રગતિને પાત્ર હતું તે કરી શક્યું નથી.ઈન્દિરા ગાંધીએ આ પગલું ભારતના કલ્યાણ માટે નહીં પરંતુ પોતાના સ્વાર્થની પૂર્તિ માટે લીધું હતું જેમાં માત્ર અને માત્ર તેમને અને તેમની આવનારી પેઢીઓને ફાયદો થાય છે.

પાંચ દાયકા પહેલા ઈન્દિરા ગાંધીએ લીધેલા આ નિર્ણયે દેશની અર્થવ્યવસ્થાને કૂવામાં ધકેલી દીધી હતી. 1947માં આઝાદી પછી ઈન્દિરા ગાંધીએ ભારતની અર્થવ્યવસ્થા સાથે જે ચેડાં કર્યાં તે તેમના પિતા જવાહરલાલ નેહરુએ પણ નથી કર્યા.તેમના પગલા પાછળનું રાજકીય કારણ એવું હતું કે કોંગ્રેસ પાર્ટીએ 1967ની સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં ખરાબ પ્રદર્શન કર્યું હતું,જેના કારણે પાર્ટીએ ઘણા રાજ્યોમાં તેની કમાન્ડ ગુમાવી હતી.આની પાછળ ‘સ્વતંત્ર પાર્ટી’ હતી જે આઝાદી પછી કોંગ્રેસના વર્ચસ્વ માટે સૌથી મોટા ખતરા તરીકે ઉભરી રહી હતી.

‘સ્વતંત્ર પાર્ટી’ ની રચના 1957 માં સી રાજગોપાલાચારી, એન જી રંગા, કે એમ મુનશી અને અન્ય પ્રતિષ્ઠિત કોંગ્રેસીઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી જેઓ જવાહરલાલ નેહરુની સમાજવાદી નીતિઓ સાથે અસંમત હતા.તે સમયે નેહરુએ કેટલીક ‘ભૂમિ સુધારણા’ નીતિઓ પણ રજૂ કરી હતી,જેના કારણે મોટા જમીનદારો અને રાજવીઓની જમીનો જોખમમાં હતી.તે રાજવીઓ અને જમીનદારોએ પણ સ્વતંત્ર પાર્ટીને ટેકો આપવાનું શરૂ કર્યું હતી.સાથે સાથે આ પાર્ટી મોટા ઉદ્યોગપતિઓને પણ આકર્ષવામાં સફળ રહી હતી.

1962ની ચૂંટણીમાં સ્વતંત્ર પાર્ટીએ 18 બેઠકો જીતી હતી જે એક સારી શરૂઆત હતી.આ બેઠકો જીત્યા પછી પાર્ટી કોંગ્રેસ (351 બેઠકો) અને ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (CPI, 29 બેઠકો) પછી સંસદમાં ત્રીજી સૌથી મોટી પાર્ટી બની ત્યારબાદ ભારત ચીન સામે યુદ્ધ હારી ગયું, ત્યારબાદ 1965 અને 1966ના ભયંકર દુષ્કાળે ભારતને સામૂહિક ભૂખમરાનો શિકાર બનાવ્યો હતો જેના કારણે લોકોમાં સરકાર સામે રોષ વધવા લાગ્યો અને આ વિરોધ 1967ની ચૂંટણીમાં સ્પષ્ટપણે જોવા મળ્યો જ્યારે કોંગ્રેસને 520માંથી માત્ર 283 બેઠકો મળી હતી.સ્વતંત્ર પાર્ટી 44 બેઠકો સાથે બીજા ક્રમે આવી અને વિરોધ પક્ષના નેતા બની હતી અને કોંગ્રેસના અનેક ધારાસભ્યો પક્ષ છોડીને વિપક્ષમાં ગયા હતા.કોંગ્રેસનું વર્ચસ્વ ખતમ થતું જણાતું હતું.આગામી ચૂંટણીમાં મોટા વ્યાપારીઓના પૈસા અને રાજા મહારાજાઓની સામંતવાદી પકડ સ્વતંત્ર નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધનને સત્તામાં લાવશે તે સંપૂર્ણ રીતે શક્ય લાગતું હતું.

ઈન્દિરા ગાંધીએ કોંગ્રેસની જીતને આગળ ધપાવી હતી

હવે જ્યારે પક્ષના અસ્તિત્વની વાત આવી ત્યારે દેશને બાયપાસ કરીને ઈન્દિરા ગાંધીએ જીતવા માટે સ્વતંત્ર પાર્ટી સામે યુદ્ધ છેડ્યું. સ્વતંત્ર પક્ષના બે મુખ્ય સ્તંભ રાજા-મહારાજાઓ અને મોટા ઉદ્યોગપતિઓ પર હુમલો થયો. ભારતમાં રજવાડાઓના વિલીનીકરણ પછી રાજાઓ અને સમ્રાટોને દર મહિને મળતું નાણું બંધ થઈ ગયું અને તેમની મિલકતો પર ટેક્સ લેવાનું શરૂ થઈ ગયું,જેના કારણે રાજાઓ અને ઉદ્યોગપતિઓનું ભંડોળ ખાલી થવા લાગ્યું હતું. બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કર્યા પછી ઇન્દિરા ગાંધીએ ટેક્સ વધારીને 97.75% કર્યો હતો.તેમણે કોલસા,સામાન્ય વીમા અને તાંબા જેવા ઘણા વધુ વ્યવસાયોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કર્યું અને ઉદ્યોગપતિઓને તેમના ઘૂંટણ પર લાવી દીધા હતા તે માત્ર એટલા માટે હતું કારણ કે તેઓ સ્વતંત્ર પાર્ટીના સમર્થકો હતા.સ્વતંત્ર પાર્ટી ક્યારેય ફરી ઉભરી શકી ન હતી.તે પક્ષનું અસ્તિત્વ ખતમ કરવાની ઈન્દિરા ગાંધીની યોજના સફળ થઈ પરંતુ દેશે તેની કિંમત ચૂકવવી પડી.

આ પછી તરત જ 1975-77ની કટોકટી આવી હતી.ગાંધીજીએ તમામ વિપક્ષી નેતાઓને જેલમાં ધકેલી દીધા હતા પરિણામ એ આવ્યું કે તમામ વિરોધ પક્ષો ઈન્દિરા ગાંધી સામે એક થયા અને સાથે મળીને કોંગ્રેસ વિરુદ્ધ એક નવો પક્ષ ‘જનતા પાર્ટી’ની રચના કરી.કોંગ્રેસ, સ્વતંત્ર પાર્ટી,જનસંઘ અને સમાજવાદી પક્ષોએ વિલીનીકરણ કરીને જનતા પાર્ટી બનાવી હતી.પાર્ટીએ 1977ની ચૂંટણી જીતી અને મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વમાં નવી સરકારની રચના કરવામાં આવી પરંતુ પાર્ટીમાં વિભાજનને કારણે પાર્ટી ત્રણ વર્ષથી ઓછા સમયમાં પડી ભાંગી હતી.સ્વતંત્ર પાર્ટી 1959 થી 1974 ના સમયગાળા સુધી મર્યાદિત હતી અને તે ફરી ક્યારેય અસ્તિત્વમાં આવી નથી.પછી જનતા પાર્ટીનો જન્મ થયો અને જનતા પાર્ટીના ઘણા સભ્યો ભાજપમાં જોડાયા.રાજકીય રીતે ભલે ઈન્દિરા ગાંધીએ મોટી સફળતા મેળવી અને સ્વતંત્ર પાર્ટીને એટલી વ્યાપક રીતે તોડી નાખી કે આજે બહુ ઓછા લોકોને તેનો ઈતિહાસ યાદ છે,પરંતુ આ રાજકીય સફળતા માટે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા બરબાદ થઈ ગઈ હતી. એક પક્ષની જીતની કિંમત આખા દેશે ઉઠાવી હતી અને આજે પણ તે ભોગવી રહી છે.