પ્રથમ તબક્કામાં પસંદ કરાયેલા નાગરિકોને ત્રણ દિવસની તાલીમ આપવામાં આવશે.આ કામગીરી માટે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય, ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ફાયર સર્વિસિસ, સિવિલ ડિફેન્સ અને હોમગાર્ડ સંયુક્ત રીતે કામ કરશે.તાલીમ કાર્યક્રમમાં સૈન્યનું પણ યોગદાન રહેશે,જેથી નાગરિકોને કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં શિસ્તબદ્ધ રીતે કામ કરવા અને તાત્કાલિક પ્રતિભાવ આપવા માટે તૈયાર કરી શકાય.યોજનાના ભાગરૂપે દરેક રાજ્યમાં 50 માસ્ટર ટ્રેનર તૈયાર કરવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.આ માસ્ટર ટ્રેનર્સ અન્ય નાગરિકોને તાલીમ આપશે. સમગ્ર આયોજનમાં 60 હજાર લોકોને સામેલ કરવાનો લક્ષ્યાંક છે.તાલીમ દરમિયાન નાગરિકોને કટોકટીના સમયે સ્થાનિક સ્તરે સુરક્ષા વ્યવસ્થા જાળવવા, રાહત કામગીરીમાં સહયોગ આપવા અને અસરગ્રસ્ત લોકોને મદદરૂપ થવા માટે તૈયાર કરવામાં આવશે.આ પહેલ હેઠળ ગુજરાત ઉપરાંત જમ્મુ-કાશ્મીર, પંજાબ, રાજસ્થાન, દિલ્હી, મેઘાલય, સિક્કિમ, આસામ, ઉત્તર પ્રદેશ, કેરળ,કર્ણાટક અને તમિલનાડુનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.સરહદી વિસ્તારો અને સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ મહત્ત્વ ધરાવતા પ્રદેશો સહિત વિવિધ રાજ્યોમાં નાગરિકોની ભાગીદારીથી કટોકટી સામે સામૂહિક પ્રતિભાવ આપવાની ક્ષમતા વિકસાવવાનો હેતુ છે.સિવિલ ડિફેન્સ ફોર્સનું મુખ્ય કાર્ય કટોકટીના સમયે નાગરિકોને સુરક્ષિત રાખવામાં મદદ કરવાનું રહેશે.કુદરતી આફતો,આગ,અકસ્માતો,મોટાપાયે સ્થળાંતરની જરૂરિયાત અથવા અન્ય આપાતકાલીન પરિસ્થિતિમાં તાલીમબદ્ધ નાગરિકો સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને સંબંધિત સુરક્ષા એજન્સીઓને સહયોગ આપી શકશે.આવી વ્યવસ્થા કાર્યરત થાય તો કટોકટીના પ્રારંભિક તબક્કામાં જ રાહત અને બચાવ કામગીરી શરૂ કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
ગુજરાત માટે પણ આ પહેલ મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે.રાજ્યમાં ઔદ્યોગિક વિસ્તારો, મોટા શહેરો, દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો અને વિવિધ પ્રકારની કુદરતી આફતો સામે તૈયારીની જરૂરિયાત રહે છે.તાલીમબદ્ધ નાગરિકો સ્થાનિક સ્તરે રાહત કામગીરીમાં જોડાય તો સરકારી તંત્રને મદદ મળી શકે છે અને લોકો સુધી તાત્કાલિક સહાય પહોંચાડવામાં સરળતા રહે છે.કેન્દ્ર સરકારની આ યોજના નાગરિકોને માત્ર તાલીમ આપવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ કટોકટીના સમયે જવાબદારીપૂર્વક કામ કરી શકે તેવું સંગઠિત નેટવર્ક ઊભું કરવાની દિશામાં પણ મહત્ત્વનું પગલું છે.આગામી સમયમાં તાલીમ કાર્યક્રમનો અમલ, નાગરિકોની પસંદગી અને વિવિધ એજન્સીઓ વચ્ચેનું સંકલન આ યોજનાની અસરકારકતા નક્કી કરશે.પ્રથમ તબક્કાના અનુભવના આધારે આ મોડેલને દેશના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ વિસ્તૃત કરવાની દિશામાં કામગીરી થઈ શકે છે.
