અમેરિકાના વિદેશમંત્રી માર્કો રુબિયોની ભારત મુલાકાત દરમિયાન રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના ચૅરમૅન મુકેશ અંબાણી સાથેની સંભવિત બેઠકને કારણે ભારત-અમેરિકા ઊર્જા સહયોગ ચર્ચામાં આવ્યો છે. ૧૭થી ૨૨ ઑક્ટોબર દરમિયાન ભારતના પ્રવાસે આવનારા રુબિયો ગુજરાતના જામનગરમાં આવેલી રિલાયન્સની વિશાળ તેલ રિફાઇનરીની મુલાકાત લેવાના છે.આ પ્રવાસમાં મુંબઈની મુલાકાત અને ભારતીય સરકારી અધિકારીઓ સાથેની બેઠકોનો પણ સમાવેશ થાય છે.નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલા બ્લૂમબર્ગ ન્યૂ ઇકોનોમી ફોરમ દરમિયાન ભારતમાં અમેરિકાના રાજદૂત સર્જિયો ગોરે રુબિયોના ભારત પ્રવાસ અંગે માહિતી આપી હતી.પ્રવાસ દરમિયાન ઊર્જા ક્ષેત્રે સહયોગ, રોકાણ અને બંને દેશો વચ્ચેના વ્યાપારી સંબંધો અંગે ચર્ચા થવાની અપેક્ષા છે.જામનગરમાં રિલાયન્સનું રિફાઇનિંગ સંકુલ વૈશ્વિક ઊર્જા ઉદ્યોગમાં મહત્ત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.અહીં રુબિયો કંપનીના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે પણ ચર્ચા કરી શકે છે.આ મુલાકાતનું મહત્ત્વ માત્ર રાજદ્વારી સંબંધો પૂરતું મર્યાદિત નથી.અમેરિકામાં રિફાઇનરી સ્થાપવાના પ્રસ્તાવમાં રિલાયન્સની ભૂમિકા પણ બંને દેશોના ઊર્જા સંબંધોને નવી દિશા આપી શકે છે.અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અમેરિકામાં નવી વિશાળ તેલ રિફાઇનરીના પ્રોજેક્ટમાં રિલાયન્સની ભાગીદારી અંગે જાહેરાત કરી હતી.આ પ્રોજેક્ટ લગભગ પાંચ દાયકામાં અમેરિકામાં સ્થાપાનારી પ્રથમ નવી રિફાઇનરી તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.પ્રસ્તાવિત રિફાઇનરીમાં દરરોજ આશરે ૧,૬૮,૦૦૦ બેરલ અમેરિકન શેલ ઓઇલની પ્રક્રિયા કરવાની યોજના છે.આ પ્લાન્ટમાં ઉત્પાદિત થનારા ઇંધણની ખરીદી માટે રિલાયન્સે ૨૦ વર્ષના કરાર સાથે જોડાણ કર્યું હોવાની માહિતી પણ સામે આવી છે. આ પ્રકારના લાંબા ગાળાના વ્યાપારી કરારથી અમેરિકાના ઊર્જા ક્ષેત્રમાં ભારતીય કંપનીની ભૂમિકા વિસ્તરી શકે છે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ઊર્જા વેપારનો મુદ્દો છેલ્લા કેટલાક સમયથી મહત્ત્વનો રહ્યો છે.યુક્રેન યુદ્ધ બાદ ભારતે રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદ્યું હતું. આ ખરીદીને લઈને અમેરિકામાં ભારતની ઊર્જા નીતિ અંગે ટીકા થઈ હતી.હવે અમેરિકામાં રિફાઇનરી પ્રોજેક્ટ અને ભારતીય કંપનીઓ સાથેના વ્યાપારી સહયોગથી બંને દેશોના સંબંધોમાં ઊર્જા ક્ષેત્રનું મહત્ત્વ ફરી સામે આવ્યું છે.આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે ઉદ્યોગપતિ ઈલૉન મસ્ક અને મુકેશ અંબાણી વચ્ચેનો વિવાદ પણ ચર્ચામાં છે.ભારતના ઉપગ્રહ આધારિત ઇન્ટરનેટ બજારમાં પ્રવેશવાની તૈયારી કરી રહેલી મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સની સ્ટારલિંક સેવા માટે ભારતમાં વ્યાપારી કામગીરી શરૂ કરવાની મંજૂરીની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે.આ ક્ષેત્રમાં રિલાયન્સના ટેલિકોમ વ્યવસાયની હાજરીને કારણે બંને ઉદ્યોગપતિઓના વ્યાપારી હિતો વચ્ચે સ્પર્ધાનો મુદ્દો ઊભો થયો છે.મસ્કે સોશિયલ મીડિયા મંચ એક્સ પર અંબાણી અંગે ટિપ્પણી કરતાં તેમના ટેલિકોમ વ્યવસાયને સ્પર્ધાથી બચાવવાના પ્રયાસોનો આરોપ લગાવ્યો હતો.આ ટિપ્પણીઓથી ભારતના ઉપગ્રહ ઇન્ટરનેટ બજારમાં પ્રવેશ, નિયમનકારી નીતિઓ અને સ્પર્ધા અંગે ચર્ચા વધી હતી.
રુબિયોની ભારત મુલાકાત આ વિવાદથી અલગ વ્યાપક વ્યાપારી અને રાજદ્વારી સંદર્ભ ધરાવે છે.અમેરિકાની સરકાર માટે ઊર્જા સુરક્ષા,રોકાણ અને લાંબા ગાળાના વેપારી કરારો મહત્ત્વના મુદ્દા છે.રિલાયન્સ જેવી ભારતીય કંપની સાથેનો સહયોગ આ ક્ષેત્રોમાં બંને દેશોના હિતોને જોડે છે.જામનગરની રિફાઇનરીની મુલાકાત અને અંબાણી સાથેની સંભવિત બેઠકથી ભારત-અમેરિકા ઊર્જા ભાગીદારી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત થશે.મસ્ક અને અંબાણી વચ્ચેની સ્પર્ધા ટેક્નોલૉજી તથા ટેલિકોમ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલી છે, જ્યારે રુબિયોના પ્રવાસમાં ઊર્જા અને રોકાણના મુદ્દાઓ મુખ્ય રહેશે.
