મુંબઈ : ઉધરસની ગોળીઓ ખરીદવા માટે માત્ર રૂ. 16નું ડિજિટલ પેમેન્ટ કરવું સાકીનાકામાં રહેતા 79 વર્ષના નિવૃત્ત કર્મચારીને ભારે પડ્યું છે.ગૂગલ પે દ્વારા ચુકવણી કર્યા બાદ તેમના બેંક ખાતામાંથી અને ક્રેડિટ કાર્ડ દ્વારા કુલ રૂ. 11,50,946ની રકમ ઉપાડી લેવામાં આવી હોવાની ફરિયાદ નોંધાઈ છે.આ મામલે સાકીનાકા પોલીસે અજાણ્યા શખસ સામે ગુનો નોંધી તપાસ શરૂ કરી છે.ફરિયાદી ભારતીય વાયુસેના અને એર ઇન્ડિયામાં સેવા આપી ચૂક્યા છે. 6 ઑક્ટોબરે તેઓ સાકીનાકાના સફેદ પુલ વિસ્તારની શાકભાજી બજારમાં આવેલી દુકાનમાંથી ઉધરસની દવા લેવા ગયા હતા. દવાની કિંમત રૂ. 16 ચૂકવવા તેમણે ગૂગલ પેનો ઉપયોગ કર્યો હતો. ચુકવણી સફળ થયાનો સંદેશ મળ્યાના થોડા સમય બાદ તેમના મોબાઇલ પર નેટ બેંકિંગમાં નવો લાભાર્થી ઉમેરાયો હોવાની સૂચના આવી હતી.આ સૂચના બાદ તેમના બેંક ખાતામાંથી રૂ. 1,51,000ની રકમ અન્યત્ર ટ્રાન્સફર થઈ ગઈ હતી.ઘરે પહોંચીને વ્યવહારોની તપાસ કરતાં ક્રેડિટ કાર્ડનો પણ દુરુપયોગ થયો હોવાનું સામે આવ્યું હતું.ફરિયાદ મુજબ, એક જ દિવસમાં ક્રેડિટ કાર્ડ દ્વારા 11 અલગ-અલગ વ્યવહારો કરીને રૂ. 9,99,946ની રકમ ઉપાડી લેવામાં આવી હતી. બેંક ખાતામાંથી ગયેલા રૂ. 1,51,000 ઉમેરતાં કુલ નુકસાન રૂ. 11,50,946 થયું છે.પરિવારને ગેરકાયદે વ્યવહારોની જાણ થતાં જ બેંકનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ બેંક ખાતું, ડેબિટ કાર્ડ અને ક્રેડિટ કાર્ડ બ્લોક કરાવવામાં આવ્યાં હતાં. સાઇબર ગુનાની હેલ્પલાઇન 1930 પર પણ ફરિયાદ નોંધાવવામાં આવી હતી.
મુંબઈમાં ડિજિટલ વ્યવહારો સાથે જોડાયેલી છેતરપિંડીના કિસ્સાઓમાં નાની રકમની ખરીદીથી લઈને મોટી નાણાકીય ઉચાપત સુધીની ઘટનાઓ સામે આવી રહી છે.તાજેતરમાં જુહુ વિસ્તારમાં 79 વર્ષીય મહિલાને ઑનલાઇન સૂકો મેવો ખરીદવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે આશરે રૂ.11.7 લાખનું નુકસાન થયું હોવાનો કિસ્સો પણ નોંધાયો હતો.આ ઘટનામાં રૂ.248ની ખરીદી માટેની કડી એક શંકાસ્પદ વેબસાઇટ તરફ દોરી ગઈ હતી.બંને કિસ્સાઓની પદ્ધતિ અલગ હોવા છતાં ડિજિટલ વ્યવહારો કરતી વખતે અજાણી કડી,વેબસાઇટ અથવા ચુકવણીની પ્રક્રિયા અંગે સાવચેતી રાખવાની જરૂરિયાત સ્પષ્ટ થાય છે.સાઇબર ગુનેગારો ઘણી વખત નાની રકમની ચુકવણી, ખોટી ગ્રાહક સેવા, નકલી વેબસાઇટ અથવા બેંકિંગ સંબંધિત સંદેશનો ઉપયોગ કરીને લોકોની નાણાકીય વિગતો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરે છે.જોકે સાકીનાકાના હાલના કેસમાં આરોપીઓએ ચોક્કસ કઈ પદ્ધતિ અપનાવી હતી તે તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.
નાની ચુકવણી અને મોટી ઉચાપત વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી
ડિજિટલ ચુકવણી સફળ થાય એટલે બેંક ખાતાની અન્ય વિગતો આપમેળે સુરક્ષિત રહે છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.સામાન્ય રીતે યુપીઆઈ દ્વારા ચુકવણી કરવા માટે પિન દાખલ કરવો પડે છે,પરંતુ માત્ર નાણાં મેળવવા માટે પિન આપવાની જરૂર હોતી નથી. કોઈ વ્યક્તિ ફોન કરીને પોતાને બેંક કર્મચારી, ચુકવણી સેવા પ્રતિનિધિ કે ગ્રાહક સેવા અધિકારી ગણાવે તો પણ તેની વાત પર વિશ્વાસ કરીને ગુપ્ત વિગતો આપવી જોખમી બની શકે છે.બેંકિંગ વ્યવહારમાં નવો લાભાર્થી ઉમેરાયો હોવાનો સંદેશ મળે,અજાણ્યો વ્યવહાર દેખાય અથવા ક્રેડિટ કાર્ડ પર અનધિકૃત ચુકવણી નોંધાય તો તેને અવગણવો નહીં.તાત્કાલિક બેંકનો સંપર્ક કરીને સંબંધિત ખાતા અથવા કાર્ડને સુરક્ષિત કરાવવાં અને શંકાસ્પદ વ્યવહારોની ફરિયાદ નોંધાવવી જરૂરી છે.
સાઇબર છેતરપિંડી થાય તો તરત ફરિયાદ કરો
ભારતમાં નાણાકીય સાઇબર છેતરપિંડીની ફરિયાદ માટે રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન નંબર 1930 ઉપલબ્ધ છે.નાણાંની ઉચાપતની જાણ થતાં શક્ય તેટલી વહેલી તકે આ નંબર પર સંપર્ક કરવો અને રાષ્ટ્રીય સાઇબર ગુના ફરિયાદ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવવી જોઈએ.ઝડપથી ફરિયાદ કરવાથી સંબંધિત નાણાકીય વ્યવહારોને શોધવા અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી નાણાં આગળ ટ્રાન્સફર થતાં અટકાવવાના પ્રયાસોમાં મદદ મળી શકે છે.જોકે, ફરિયાદ નોંધાવવાથી નાણાં પરત મળવાની ખાતરી થતી નથી.ફરિયાદ કરતી વખતે બેંકના સંદેશા, વ્યવહારના ઓળખક્રમ,ખાતામાંથી કપાયેલી રકમની વિગતો, શંકાસ્પદ ફોન નંબર અને અન્ય ઉપલબ્ધ પુરાવા સાચવી રાખવા ઉપયોગી બને છે.ફરિયાદનો નંબર પણ નોંધવો જોઈએ. બેંકને જાણ કર્યા બાદ પોલીસ અથવા સાઇબર તપાસ અધિકારીઓને જરૂરી વિગતો પૂરી પાડવી જોઈએ.
તપાસમાં નાણાં ક્યાં ગયાં તે શોધવું મહત્ત્વનું
સાકીનાકાના કેસમાં હવે તપાસનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે રૂ.1.51 લાખ કયા ખાતામાં ટ્રાન્સફર થયા,ક્રેડિટ કાર્ડના 11 વ્યવહારો ક્યાં અને કેવી રીતે કરવામાં આવ્યા તથા નેટ બેંકિંગમાં નવો લાભાર્થી કોણે ઉમેર્યો હતો.આ વિગતોના આધારે તપાસકર્તાઓ નાણાંના વ્યવહારોની કડી શોધી શકે છે.79 વર્ષના નિવૃત્ત કર્મચારી સાથે બનેલી આ ઘટનામાં કુલ રૂ.11,50,946ની ઉચાપત થઈ હોવાની ફરિયાદ છે.એક તરફ પરિવાર દ્વારા ખાતાં અને કાર્ડ બ્લોક કરાવવાની કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે,તો બીજી તરફ પોલીસ અજાણ્યા આરોપીની ઓળખ અને છેતરપિંડીની પદ્ધતિ શોધી રહી છે.
