મધ્યપૂર્વમાં વધતા લશ્કરી તણાવ અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધી છે. સાઉદી અરેબિયા પર હુથી સંગઠનના હુમલા અને રશિયાની તેલ રિફાઈનરીઓને નિશાન બનાવતા યુક્રેનના હુમલાઓ વચ્ચે ક્રૂડતેલના પુરવઠા અંગે ચિંતા ઊભી થઈ છે.આ સ્થિતિમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ 110 ડોલરની સપાટીએ પહોંચ્યો હોવાના અહેવાલ છે.મે મહિના બાદનો આ સૌથી ઊંચો ભાવ ગણાવવામાં આવી રહ્યો છે.વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડતેલના ભાવમાં થયેલા વધારા પાછળ પુરવઠાની અનિશ્ચિતતા મુખ્ય પરિબળ છે.મધ્યપૂર્વમાં સંઘર્ષ વધવાથી તેલના ઉત્પાદન અને પરિવહન પર અસર થવાની આશંકા છે.બીજી તરફ રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે રિફાઈનરીઓની કામગીરી તથા પેટ્રોલિયમ પેદાશોના પુરવઠા સામે પણ પડકારો ઊભા થયા છે.આ સંજોગોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઊર્જા ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા દેશો અને કંપનીઓની ચિંતા વધી છે.
સાઉદી અરેબિયા પર હુથી સંગઠનના હુમલાઓએ ખાસ કરીને તેલ ઉત્પાદન અને રિફાઈનિંગ ક્ષેત્રની સુરક્ષા અંગે સવાલો ઊભા કર્યા છે.સાઉદી અરેબિયા વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. ત્યાંની તેલ સુવિધાઓને નુકસાન પહોંચે અથવા ઉત્પાદન અને નિકાસમાં વિક્ષેપ આવે તો તેની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પુરવઠા પર પડી શકે છે.પર્શિયન ગલ્ફ અને તેની આસપાસના દરિયાઈ માર્ગો પર વધતું જોખમ પણ તેલના પરિવહન ખર્ચ અને ઉપલબ્ધતાને અસર કરી શકે છે.રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધે પણ વૈશ્વિક તેલ બજારની સ્થિતિને જટિલ બનાવી છે.યુક્રેન દ્વારા રશિયાની તેલ રિફાઈનરીઓને નિશાન બનાવતા હુમલાઓને કારણે પેટ્રોલિયમ પેદાશોના ઉત્પાદન અને પુરવઠા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.રિફાઈનરીઓની કામગીરી ખોરવાય તો માત્ર ક્રૂડતેલ જ નહીં, પરંતુ ડીઝલ અને અન્ય ઇંધણની ઉપલબ્ધતા પર પણ અસર થઈ શકે છે.ડીઝલની વધતી માગે સ્થિતિને વધુ સંવેદનશીલ બનાવી છે. અમેરિકા સહિતના દેશો ડીઝલ ખરીદવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર તરફ વળી રહ્યા હોવાના અહેવાલો છે.યુરોપ અને બ્રાઝિલમાં પણ ડીઝલની માગને કારણે ઉપલબ્ધ પુરવઠા પર દબાણ વધી શકે છે.રશિયા દ્વારા અગાઉ ભારતમાંથી ડીઝલ ખરીદવામાં આવ્યું હોવાનો ઉલ્લેખ પણ વૈશ્વિક બજારમાં ઇંધણના બદલાતા પ્રવાહ તરફ ધ્યાન દોરે છે.
અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે ઊર્જા વેપાર અંગેના સંકેતોને લઈને યુક્રેનની નારાજગી પણ ચર્ચામાં છે.રશિયાની તેલ આવક તેના યુદ્ધસંબંધિત ખર્ચ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ હોવાથી રશિયન ઊર્જા ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા વેપારના નિર્ણયો રાજકીય અને વ્યૂહાત્મક અસર ધરાવે છે.આ દરમિયાન રશિયાની રિફાઈનરીઓ પર યુક્રેનના હુમલા ચાલુ રહેતાં પેટ્રોલિયમ પેદાશોના પુરવઠા અંગેની અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે.અમેરિકાની 3 નવેમ્બરે યોજાનારી સંસદીય ચૂંટણી બાદ મધ્યપૂર્વમાં યુદ્ધ ફરી તીવ્ર બની શકે તેવી આશંકાઓ પણ બજારની ચિંતામાં વધારો કરી રહી છે.ઈરાન સાથેનો તણાવ વધે અથવા પર્શિયન ગલ્ફમાં લશ્કરી સંઘર્ષ વિસ્તરે તો તેલના ઉત્પાદન અને દરિયાઈ પરિવહન પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.જોકે, ભવિષ્યમાં લશ્કરી કાર્યવાહી થશે કે નહીં તે અંગેની અટકળો અને વાસ્તવિક ઘટનાઓ વચ્ચે તફાવત રાખવો જરૂરી છે.ક્રૂડતેલના ભાવમાં સતત વધારો થાય તો તેની અસર પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ,પરિવહન ખર્ચ, ઉદ્યોગોના ઉત્પાદન ખર્ચ અને મોંઘવારી પર પડી શકે છે.ભારત જેવા મોટા ઊર્જા આયાતકાર દેશ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવવધારો આયાત બિલ વધારી શકે છે અને અર્થતંત્ર પર દબાણ ઊભું કરી શકે છે.હાલમાં વૈશ્વિક ઊર્જા બજારની દિશા મધ્યપૂર્વના સંઘર્ષ,રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ, રિફાઈનરીઓની કામગીરી અને ડીઝલની માગ પર નિર્ભર રહેશે.જો પુરવઠામાં વધુ વિક્ષેપ આવે અને દરિયાઈ માર્ગો પર જોખમ વધે, તો ક્રૂડતેલના ભાવમાં વધુ અસ્થિરતા જોવા મળી શકે છે.
