યુપીઆઈ દ્વારા થતી ચુકવણી પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) અથવા પ્રોસેસિંગ ચાર્જ લાગુ થવાની ચર્ચાને પગલે ગુજરાતના વેપારીઓમાં ચિંતા વધી છે.વધારાના ખર્ચની આશંકાને કારણે દિવાળી બાદ છૂટક અને જથ્થાબંધ વેપારીઓ ફરી રોકડ વ્યવહારો તરફ વળી શકે છે.ગુજરાત ટ્રેડર્સ ફેડરેશન (GTF)એ બેંકોને રોકડ વ્યવસ્થાપન મજબૂત બનાવવા અને શાખાઓ તથા એટીએમમાં પૂરતી રોકડ ઉપલબ્ધ રાખવા રજૂઆત કરી છે.ફેડરેશને ભારતીય રિઝર્વ બેંકની અમદાવાદ સ્થિત પ્રાદેશિક કચેરી અને રાજ્યની વિવિધ બેંકોના અધિકારીઓ સમક્ષ વેપારીઓની ચિંતાઓ રજૂ કરી છે.સંગઠને વાર્ષિક પાંચ કરોડ રૂપિયા સુધીનું ટર્નઓવર ધરાવતા નાના અને મધ્યમ વેપારીઓને સંભવિત નવા ચાર્જમાંથી કાયમી મુક્તિ આપવાની માગ પણ કરી છે.વેપારીઓના મતે, ડિજિટલ ચુકવણી પર વધારાનો ખર્ચ લાગુ થશે તો તેમની આવકના માર્જિન પર સીધી અસર પડી શકે છે.
ગુજરાત ટ્રેડર્સ ફેડરેશનના પ્રમુખ જયેન્દ્ર તાન્નાના જણાવ્યા અનુસાર, દિવાળીના તહેવારને ધ્યાનમાં રાખીને વેપારીઓ રોકડ વ્યવહારો વધવાની શક્યતા માટે તૈયારી કરી રહ્યા છે.તહેવારો દરમિયાન બજારોમાં ખરીદી અને વેચાણ વધતાં રોકડની માગમાં પણ વધારો થઈ શકે છે.આવી સ્થિતિમાં બેંકો પાસે પૂરતી રોકડ ઉપલબ્ધ રહે અને ગ્રાહકોને ઉપાડ કરવામાં મુશ્કેલી ન પડે તે માટે ફેડરેશને વ્યવસ્થા મજબૂત કરવાની માગ કરી છે.વેપારીઓની ચિંતા માત્ર સંભવિત ચાર્જ પૂરતી મર્યાદિત નથી. હાલના ધંધાકીય વાતાવરણમાં વેચાણ,સ્પર્ધા અને નફાના માર્જિનને લઈને પણ વેપારીઓ દબાણ અનુભવી રહ્યા છે.જો દરેક ડિજિટલ વ્યવહાર પર વધારાનો ખર્ચ લાગુ પડે તો નાના વેપારીઓ માટે વ્યવસાય ચલાવવાનો ખર્ચ વધી શકે છે.ખાસ કરીને ઓછી કિંમતની વસ્તુઓ વેચતા વેપારીઓને આર્થિક અસર વધુ અનુભવાય તેવી શક્યતા છે.અમદાવાદ કટલરી એન્ડ જનરલ મર્ચન્ટ એસોસિએશનના પ્રમુખ લક્ષ્મણભાઈએ જણાવ્યું હતું કે તહેવારો નજીક હોવા છતાં છૂટક અને જથ્થાબંધ બંને બજારોમાં મંદીનો માહોલ છે.લોકો હવે યુપીઆઈથી ચુકવણી કરવા ટેવાઈ ગયા છે. જો ડિજિટલ ચુકવણી પર ચાર્જ વસૂલવામાં આવશે તો વેપારીઓને ફરી રોકડ વ્યવહાર વધારવાની ફરજ પડી શકે છે.તેમના મતે ડિજિટલ ચુકવણીની સરળતાથી ગ્રાહકો અને વેપારીઓ બંનેને ફાયદો થયો છે, પરંતુ વધારાનો ખર્ચ વેપારીઓ માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
ઓલ ઇન્ડિયા બેગ્સ એસોસિએશનના ઉપપ્રમુખ અમિત દેસાઈએ પણ નાના વેપારીઓની મુશ્કેલી તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું.તેમણે જણાવ્યું હતું કે વેપારીઓ યુપીઆઈ સેવા બંધ કરવા માગતા નથી, પરંતુ ઘણી ચીજવસ્તુઓમાં નફાનું માર્જિન માત્ર બે થી ચાર ટકા જેટલું હોય છે.આવા ઓછા નફાવાળા વ્યવસાયમાં ચુકવણી પર વધારાનો ચાર્જ લાગુ થાય તો વેપારીઓની કમાણી પર અસર પડી શકે છે.ખાસ કરીને નાના દુકાનદારો માટે વધારાનો ખર્ચ સહન કરવો મુશ્કેલ બની શકે છે.યુપીઆઈએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગ્રાહકો માટે ચુકવણીની પ્રક્રિયા સરળ બનાવી છે.રોકડ સાથે રાખવાની જરૂરિયાત ઘટી છે અને નાના વેપારીઓને પણ ઝડપી ચુકવણી સ્વીકારવાની સુવિધા મળીહવે જો વેપારીઓ પર વધારાનો ખર્ચ લાગુ થાય તો ચુકવણીની પદ્ધતિ અંગે તેમના નિર્ણયમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.રોકડ વ્યવહારો વધે તો બેંકો પર રોકડ વિતરણની જવાબદારી પણ વધી શકે છે.
ગુજરાત ટ્રેડર્સ ફેડરેશનની માગ છે કે નાના અને મધ્યમ વેપારીઓના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને ચુકવણી વ્યવસ્થાની નીતિ નક્કી કરવામાં આવે.વેપારીઓ માટે ડિજિટલ વ્યવહારો સરળ અને ખર્ચમુક્ત રહે તે જરૂરી હોવાનું સંગઠન માને છે.સાથે જ દિવાળીના તહેવારો દરમિયાન રોકડની અછત ન સર્જાય તે માટે બેંકોને અગાઉથી આયોજન કરવા જણાવાયું છે.હાલ વેપારીઓની નજર યુપીઆઈ વ્યવહારો પર ચાર્જ અંગેના અંતિમ નિર્ણય પર છે.જો વધારાનો ખર્ચ લાગુ થાય તો દિવાળી બાદ વેપારીઓ રોકડ ચુકવણીને વધુ પ્રાધાન્ય આપે તેવી શક્યતા છે.તેની અસર ગ્રાહકોની ચુકવણીની પસંદગી,બેંકોની રોકડ વ્યવસ્થા અને બજારમાં ડિજિટલ વ્યવહારોના પ્રમાણ પર પડી શકે છે.
