નવી દિલ્હી : ધર્મ પરિવર્તન કર્યા બાદ અગાઉની જાતિ અથવા સામાજિક ઓળખના આધારે અનામતનો લાભ મેળવવાના મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે.સર્વોચ્ચ અદાલતે તામિલનાડુ સરકારની અરજી ફગાવીને મદ્રાસ હાઈકોર્ટના એ નિર્ણયને યથાવત્ રાખ્યો છે,જેમાં ઇસ્લામ અપનાવનારા લોકોને માત્ર અગાઉની જાતિની ઓળખના આધારે પછાત મુસ્લિમ વર્ગ હેઠળ અનામત આપવાની રાજ્ય સરકારની સૂચના રદ કરવામાં આવી હતી.અદાલતના આ નિર્ણયથી ધર્મ પરિવર્તન અને અનામતના લાભ વચ્ચેના કાનૂની સંબંધ અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.સુપ્રીમ કોર્ટની ન્યાયમૂર્તિ પ્રશાંત કુમાર મિશ્રા અને ન્યાયમૂર્તિ ચંદ્રશેખરની બેન્ચે તામિલનાડુ સરકારની અરજી પર સુનાવણી કરતાં મદ્રાસ હાઈકોર્ટના ચુકાદામાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર ઇસ્લામ અપનાવવાથી કોઈ વ્યક્તિ રાજ્યની પછાત મુસ્લિમ વર્ગની શ્રેણીમાં આપમેળે સામેલ થઈ જતી નથી.અનામતનો લાભ મેળવવા માટે સંબંધિત વર્ગમાં સમાવેશ માટેના લાગુ નિયમો અને માપદંડોનું પાલન કરવું જરૂરી છે.આ વિવાદની શરૂઆત તામિલનાડુ સરકારે માર્ચ 2024માં બહાર પાડેલા આદેશથી થઈ હતી.રાજ્ય સરકારની આ સૂચનામાં પછાત વર્ગ,અતિ પછાત વર્ગ,કેટલાક સૂચિત સમુદાયો અને અનુસૂચિત જાતિ સાથે સંબંધ ધરાવતા લોકો ઇસ્લામ અપનાવે તો તેમને પછાત મુસ્લિમ વર્ગ હેઠળ પ્રમાણપત્ર આપવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.આ પ્રમાણપત્રના આધારે સંબંધિત લોકોને અનામતનો લાભ આપવાનો માર્ગ તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો.જોકે, રાજ્ય સરકારના આ આદેશને મદ્રાસ હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો હતો.હાઈકોર્ટે આદેશની સમીક્ષા કર્યા બાદ તેને રદ કર્યો હતો. હાઈકોર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, કોઈ વ્યક્તિ ધર્મ પરિવર્તન કરે એટલા માત્રથી તેને પછાત મુસ્લિમ વર્ગમાં સ્થાન આપવાનો દાવો માન્ય બની જતો નથી.નવા ધર્મમાં સંબંધિત વર્ગ હેઠળ લાભ મેળવવા માટે લાગુ પડતી શરતો પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે.આ ચુકાદા સામે તામિલનાડુ સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો,પરંતુ સર્વોચ્ચ અદાલતે પણ હાઈકોર્ટના નિર્ણયને યથાવત્ રાખ્યો છે.
અનામતના મુદ્દે અનુસૂચિત જાતિનો દરજ્જો પણ બંધારણીય નિયમો સાથે જોડાયેલો છે.બંધારણ હેઠળ અનુસૂચિત જાતિ તરીકેની માન્યતા માટે નિર્ધારિત શરતો લાગુ પડે છે.તેથી અગાઉ અનુસૂચિત જાતિ સાથે સંબંધ ધરાવતી વ્યક્તિ ધર્મ પરિવર્તન કર્યા બાદ પણ એ જ દરજ્જાના આધારે અનામતનો લાભ મેળવવાનો દાવો કરી શકે કે નહીં, તે બાબત લાગુ બંધારણીય જોગવાઈઓને આધારે નક્કી થાય છે.સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી તામિલનાડુ સરકારના 2024ના આદેશને કાનૂની માન્યતા આપવાનો પ્રયાસ સફળ રહ્યો નથી.મદ્રાસ હાઈકોર્ટના ચુકાદાને યથાવત્ રાખતાં સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ધર્મ પરિવર્તનના આધારે પછાત મુસ્લિમ વર્ગમાં સમાવેશ આપમેળે થઈ શકતો નથી.અનામતનો લાભ મેળવવા માટે સંબંધિત કાનૂની જોગવાઈઓ અને પાત્રતાના માપદંડો નિર્ણાયક રહેશે.
